افزایش مصرف غذاهای چرب و آماده، فرهنگ استفاده از غذاهای سریع آماده شونده (Fast Food) و عدم فعالیت مناسب یا گسترش زندگی ماشینی، بیماریهای مختلفی به همراه آورده است.
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، درگیری کبدی، از جمله مضرات مصرف مواد غذایی نامناسب می باشد. امروزه متاسفانه بیماری کبد چرب که نسبتاً شایع شده است، با وزن بیمار ارتباطی مستقیم دارد و با توجه به افزایش چاقی در جوامع مختلف (از جمله ایران) نیز رو به افزایش است.
کبد چرب چیست؟
بیماری کبد چرب یک التهاب کبدی است که در اثر تجمع بیش از اندازه ی چربی در بافت کبد ایجاد می شود.کم کاری کبد یا تنبلی کبد نام قدیمی کبد چرب است. کبد طبیعی حاوی حدود ۵ گرم چربی در ۱۰۰ گرم وزن خود می باشد، هرگاه مقدار چربی بیش از ۵ درصد وزن آن افزایش یافت به این حالت “کبد چرب” گفته می شود.
منظور از کبد چرب، رسوب چربی (عمدتاً از چربیهای خنثی مثل تری گلیسیرید) در کبد است که در رابطه با مصرف الکل می تواند باشد که به آن “Alcoholic Fatty Liver” می گویند، یا بدون مصرف الکل و یا در حضور میزان بسیار جزیی از الکل (که برای کبد خطر ساز نیست) ایجاد می شود که تحت عنوان کلی “Non Alcoholic Fatty Liver Disease” (بیماری کبد چرب غیر الکلی) است که نام دیگر آن Non Alcoholic Steatohepatitis است.
کبد چرب غیرالکلی ( Non Alcoholic Steatohepatitis=NASH)
کبد چرب غیر الکلی با التهاب، تجمع چربی و بافت فیبروز در کبد شناخته می شود که باعث دردهای ناحیه راست و بالای شکمی می شود، اگر چه یافته های مشابه در افراد وابسته به مصرف الکل دیده می شود، NASH در افراد بدون سابقه مصرف الکل و یا مصرف بسیار ناچیز ایجاد می گردد. علت دقیق NASH ناشناخته است.
بیشتر افراد مبتلا بین سنین ۶۰-۴۰ سال می¬باشند، اگر چه این اختلال می¬تواند در کودکان بالای سن ۱۰ سال نیز اتفاق بیفتد. شیوع NASH در خانمها بیشتر از آقایان است. پیش بینی رفتار کبد چرب در هر فرد کار مشکلی است.اغلب افرادی که مبتلا هستند هرگز دچار مشکلات جدی در کبدشان نمیشوند اما افرادی نیز وجود دارند که به علت ابتلا به کبد چرب غیر الکلی دچار سیروز میگردند.سیروز اسمی است که نشان دهنده صدمات بسیار شدید کبد و وخامت اوضاع آن است.
درحال حاضر درمان NASH بر کنترل برخی از بیماریهای همراه آن مانند دیابت و چاقی و پیگیری بیمار از نظر پیشرفت بیماری متمرکزاست.
چاقی و افزایش وزن، دیابت، افزایش چربی خون و مصرف بعضی داروهایی خاص مثل (کورتیکوستروئید ، متوتروکسات)ازمهمترین علتهای کبد چرب میباشد.
چاقی
بیش از ۷۰% افراد مبتلا به NASH چاقند و بیشتر آنان ۱۰ تا ۴۰ % سنگین تر از وزن ایده آل خود هستند.
افزایش چربی خون
۲۰ تا ۸۰ % افراد مبتلا به NASH چربی خون بالا دارند. (منظور بالا بودن تریگلیسرید و کلسترول است)
دیابت
۷۵% افراد مبتلا به NASH دیابت قندی دارند.
مقاومت به انسولین
منظور از مقاومت به انسولین این است که بدن این افراد قادر به استفاده از انسولین برای سوخت قندها نیست و این خود باعث ایجاد دیابت میشود.مقاومت به انسولین از طرفی خود باعث چاقی و بالا رفتن چربی خون میشود
فاکتورهای موثر بر متابولیسم
برخی از فاکتورهای موثر بر متابولیسم با NASH مرتبطند.مانند تغذیه غیر دهانی , کاهش وزن سریع , گرسنگی بسیار شدید و درمان داخل وریدی گلوکز در بیمارانی که شرایط وخیمی دارند.
جراحی شکم
برخی از جراحی های شکم با NASH ارتباط دارند.مثل برداشتن قسمت وسیعی از روده کوچک و جراحی معده برای درمان چاقی و جراحی کیسه صفرا و لوزالمعده و بای پس قسمتی از روده کوچک.
داروها و سموم
amiodarone , tamoxifen , perhexilene maleate , steroids , synthetic estrogen و Pesticides با ایجاد کبد چرب در ارتباطند.
احتمال پیدایش کبد چرب غیرالکلی با وزن بیمار ارتباط مستقیم دارد و با توجه به افزایش چاقی در جوامع مختلف از جمله ایران، شیوع این عارضه نیز رو به افزایش است.
فیزیولوژی و عملکرد کبد:
کبد به وزن تقریبی ۱۵۰۰ گرم، بزرگترین غدهی بدن است و دو لوب اصلی، راست و چپ دارد. کبد از دو منبع خونی تغذیه می شود: شریان کبدی، که یک سوم خون کبد را تامین میکند و از آئورت منشا میگیرد، و ورید باب که دو سوم خون کبد را تامین میکند و خون گرفته شده از لوله ی گوارش را به آن میرساند. مجموعهای از مجاری صفراوی نیز در کبد وجود دارند که صفرا (که منشأ آن سلول های کبدی است) از طریق این مجاری خارج میشود.
کبد قادر به تولید مجدد خود میباشد. وجود ۲۰- ۱۰ درصد از کل کبد برای ادامهی حیات کافی است؛ ولی با خارج کردن آن از بدن، مرگ در عرض۲۴ ساعت اتفاق میافتد. کبد برای انجام بیشتر اعمال متابولیک بدن ضروری بوده و بیش از ۵۰۰ عمل مختلف را انجام میدهد.
کارهای اصلی کبد عبارتاند از:
- متابولیسم کربوهیدرات، پروتئین و چربی؛
- ذخیره و فعال کردن ویتامینها و مواد معدنی؛
- تبدیل آمونیاک به اوره؛
- متابولیسم استروئیدها؛
- عمل کردن بهعنوان یک صافی؛برای محافظت در برابر سیل مواد مضری که به خون سرازیر میشوند. کبد صفرا تولید میکند، نمکهای صفراوی برای هضم و جذب چربی و ویتامینهای محلول در چربی استفاده میشوند و بیلی روبین محصول نهایی انهدام گلبولهای قرمز، در کبد ترکیب شده و از طریق صفرا دفع میشود.
درمان کبد چرب
برای درمان و بهبود کبد چرب باید اختلالات زمینه ساز درمان شوند.در حال حاضر درمان بر روی مهار مشکلات طبی واختلالاتی که زمینه ساز کبد چرب هستند متمرکز است.داروهایی مختلفی مانند متفورمین برای درمان کبد چرب عرضه شدهاند که تاثیر قطعی آنها ثابت نشدهاست .
ورزش روزانه و مصرف مرتب میوه و سبزیجات اثرات مفیدی بر روی این بیماری دارند کاهش تدریجی وزن در افراد چاق لازم بوده ومفید است، ولی کاهش ناگهانی وزن، این اختلال را تشدید میکند .
در کبد چرب مقاومت به انسولین شایع بوده وداروهایی که مقاومت به انسولین را درمان میکنند مانند :متفورمین موجب بهبود آنزیمهای کبدی میشوند .
ویتامین E با دوز ۴۰۰میلی گرم در روز باعث کاهش آسیب به سلولهای کبدی و بهبود آنزیمهای کبدی میشود ولی چون با خطر افزایش بیماریهای قلبی همراه است مصرف دراز مدت آن توصیه نمیشود .
در کودکان علل زمینهای شامل دیابت، سوء جذب چربی، چاقی، ماراسموس، کواشیورکور، بیماری ویلسون، سیستیک فیبروزیس، باید مهار ودرمان شود.
تهیه و تنظیم:
محمد پرورش مسعود
مرکز مدیریت حواث و فوریت های پزشکی قم – واحد آموزش و پژوهش
منبع:سایت پزشکان بدون مرز
Iran