بهداشت و درمان چیست

تعریف بهداشت و درمان

'بهداشت' علم و روش پيشگيرى از بيمارى، طولانى‌تر کردن عمر متوسط بشر و بهبود وضع سلامت جسمى، روانى و اجتماعى او است. بهداشت به‌صورت فردى و جمعى مطرح مى‌شود، اما در هر حال، هدف بهداشت عبارت است از تأمين شرايط لازم جهت رفاه فردى و اجتماعى و تمام فعاليت‌هاى مرتبط با پيشگيرى از بيمارى‌ها (محسنى، ۱۳۷۶؛ ۳۳).

سازمان بهداشت جهانى، بهداشت را چنين تعريف مى‌کند: بهداشت عبارت است از علم و فن پيشگيرى از بيمارى‌ها، افزايش طول عمر، آموزش بهداشت فردى به اشخاص، ارائهٔ خدمات پزشکى و پرستارى به‌منظور تشخيص فورى درمان، توسعه و تکميل خدمات اجتماعى جهت رفع نيازمندى‌هاى مردم و تأمين وسايل زندگى به‌نحوى که هر فرد بتواند از سلامت و طول عمر بيشترى برخوردار گردد. بهداشت، حالت بهبود و سلامت کامل جسمانى و روانى و اجتماعى است و تنها به فقدان بيمارى يا عدم نقص عضو محدود نمى‌شود (محسنى، ۱۳۷۶؛ ۲۰ و ۳۴).

'درمان' به کليهٔ اقداماتى اطلاق مى‌شود که در شرايط پس از ابتلاى به بيمارى جسمانى يا روانى، به‌منظور بازگردان سلامت پيشين و از بين بردن عوامل مؤثر بر کاهش متوسط عمر بشر، با فراهم آوردن امکانات افزايش طول عمر انسان انجام مى‌گيرد.

در بررسى تطبيقى مفاهيم بهداشت و درمان، مى‌توان به‌وجوه تمايز زير اشاره کرد:

- بهداشت اقدامات و تمهيداتى است که پيش از ابتلاى به بيمارى و اصولاً براى احتراز از آن صورت مى‌گيرد و درمان پس از ابتلا و به‌منظور بازيابى سلامت از دست رفته.

- برنامه‌هاى بهداشتى به اقداماتى طويل‌المدت نيازمند است اما معالجه و درمان معمولاً در زمان کوتاه‌ترى صورت مى‌گيرد.

- اقدامات بهداشتى براى حفظ سلامت و افزايش اميد زندگى و عمر متوسط مطمئن‌تر از درمان است. چه بسا که در مواردى مانند کاهش مرگ و مير نوزادان و کودکان، اقدامات درمانى نتوانند کاملاً مؤثر واقع شوند.

- اگرچه در کوتاه مدت مراقبت‌هاى بهداشتى و برنامه‌هاى مربوط به بهداشت گران‌تر از درمان است، اما در بلند مدت و با در نظر گرفتن کليهٔ افراد جامعه، اقدامات بهداشتى باصرفه‌تر، انسانى‌تر و اقتصادى‌تر از درمان و معالجه است.

- در کشورهاى جهان سوم و جوامع عقب مانده، به‌دليل کمى درآمد و پائين بودن سطح فرهنگ و آگاهى مردم، نيازهاى اوليه اولويت پيدا مى‌کنند؛ و به‌علت درک نادرست از مفاهيم بهداشت و درمان، معالجه اهميت بيشترى مى‌يابد و به مسايل بهداشتى توجه کمترى صورت مى‌گيرد، در حالى‌که در کشورهاى پيشرفته برنامه‌هاى بهداشتى اهميت و اولويت بيشترى دارند (تقوى، ۱۳۵۹؛ ۲۵).

شاخص‌هاى بهداشتى و درمانى

جمعيت‌شناسى، بيشتر به جنبه‌هاى کمى و آمارى مسايل بهداشتى و درمانى توجه دارد و جنبه‌هاى کيفى آن را به دانش‌هاى ديگر واگذار مى‌کند. امروزه به اين نتيجه رسيده‌اند که متغيرهاى جمعيتى ـ اجتماعى زيادى روى بهداشت تأثير دارد: زمانى عوامل مهم مؤثر در اين مورد به سن و جنس و نژاد محدود مى‌شد اما امروزه علاوه بر آنها، متغيرهاى ديگر نيز مانند طبقه، آموزش و پرورش، شغل و وضع زناشوئى مورد توجه هستند.

- شاخص‌هاى دسترسى به مراقبت‌هاى پزشکى:

۱. نسبت پزشک (عمومى و متخصص) به جمعيت

۲. نسبت دندانپزشک (علمى و تجربي) به جمعيت

۳. نسبت متخصصين پزشکى ديگر (مانند بيهوشي) به جمعيت

۴. نسبت داروساز به جمعيت

۵. نسبت پرستار (نرس، پرستار و کمک پرستار) به جمعيت

۶. نسبت کادر فنى بهداشتى و درمانى به جمعيت

۷. نسبت کادر ادارى بهداشت و درمان به جمعيت

- شاخص‌هاى دسترسى به امکانات درمانى:

۱. خانهٔ بهداشت

۲. مرکز بهداشتى ـ درمانى

۳. بيمارستان